Hershey – poci膮g czekolady na Kubie

Ostatnia aktualizacja 24 lipca 2023

Na wsch贸d od Hawany, nieca艂e 50 kilometr贸w, zgodnie z map膮 powinni艣my dotrze膰 do miasta Camilo Cienfuegos. Wszyscy znaj膮 je jednak jako Hershey. Dawniej w pe艂ni ameryka艅skie miasteczko, kt贸re by艂o czekoladowym imperium na Kubie. Co dzi艣 z niego zosta艂o?

Hershey - poci膮g czekolady na Kubie

Czekolada na Kubie

Kuba艅czycy Hershey znaj膮 jako 鈥瀍rszi鈥 za spraw膮 niemego 鈥瀐鈥 w j臋zyku hiszpa艅skim. Tak samo niemego jak niszczej膮cy m艂yn, kt贸ry pozosta艂 po jednym z najbardziej rozwini臋tych miast na Kubie. Milton S. Hershey, ameryka艅ski potentat czekoladowy, przyby艂 na Kub臋 jeszcze zanim gangsterzy, tacy jak Meyer Lansky i Lucky Luciano umocnili si臋 wyspie.

Wiejska Kuba wci膮偶 si臋 rozwija艂a po zniszczeniach odniesionych w dw贸ch krwawych wojnach niepodleg艂o艣ciowych przeciwko Hiszpanii, kt贸re zako艅czy艂y si臋 w 1898, a kt贸re wygra艂y… Stany Zjednoczone. Interwencja wojskowa i zwyci臋stwo Amerykan贸w przekszta艂ci艂y wysp臋 w ameryka艅ski protektorat.

Ziemia by艂a tania, a Kuba potrzebowa艂a pomocy. Jednocze艣nie by艂 to czas najwy偶szego ameryka艅skiego zaufania do pot臋gi prywatnego przemys艂u jako motoru post臋pu spo艂ecznego: si艂y, kt贸ra mog艂aby zbudowa膰 nowojorski wie偶owiec, montowa膰 samochody w ci膮gu kilku godzin, a偶 wreszcie uczyni膰 przysmak 贸wcze艣nie jedynie dla zamo偶nych – czekolad臋 – w przyst臋pn膮 uczt膮 dla mas. Kuba – i jej trzcina cukrowa – by艂a zatem idealnym miejscem, by te marzenia spe艂ni膰.

Ameryka na Kubie

Milton Hershey na czekoladzie zarobi艂 fortun臋. Nie tylko na Kubie. Najpierw umie艣ci艂 swoje nazwisko na modelowym mie艣cie w Pensylwanii, zbudowanym wok贸艂 w艂asnej wizji planowania i stylu korporacyjnego. Gdy ceny cukru osi膮gn臋艂y szczyt w czasie I wojny 艣wiatowej, zdecydowa艂 si臋 zbudowa膰 inne ameryka艅skie miasto, w tym samym stylu, jednak tym razem w艣r贸d oceanicznych p贸l trzciny cukrowej, na p贸艂nocy Kuby. Wszystko za spraw膮 zdewastowanych plantacji buraka cukrowego w Europie, co wywindowa艂o ceny cukru ponad dwukrotnie.

Nie przyby艂 na Kub臋, by czerpa膰 zyski w jak najta艅szy spos贸b. Podobnie jak inny przemys艂owiec – Andrew Carnegie z Pensylwanii (miliarder, kt贸ry dorobi艂 si臋 na stali) – Hershey wierzy艂 w moc wielkich ludzi i wielkich dzie艂 publicznych.

Wraz z m艂ynem, wizyt贸wk膮 贸wczesnego Hersey – jednym z najbardziej zaawansowanych technologicznie na 艣wiecie聽 – Hershey zbudowa艂 na Kubie nowoczesne szko艂y, przychodnie i mieszkania dla swoich pracownik贸w. Dok艂adnie 180 dom贸w. Miejski park z kolei by艂 jednym z najpi臋kniejszych z ca艂ej wyspy.

Amerykanizacja Kuby

Amerykanie przynie艣li do Hershey wszystko ze swojej kultury, czyli nie tylko to co dobre. Sprowadzili na Kub臋 r贸wnie偶 sw贸j system spo艂ecznej stratyfikacji i segregacji rasowej, kt贸r膮 rewolucja Fidela Castro r贸wnie偶 chcia艂aby wymaza膰. Oczywi艣cie niewolnictwo na Kubie by艂o od wielu lat, jednak nie za spraw膮 Kuba艅czyk贸w, a ich kolonizator贸w. Amerykanie w pewien spos贸b ugruntowywali rasizm.

Czarnosk贸rym ludziom nie pozwalano wchodzi膰 do rozwini臋tej przez Hersheya nowoczesnej cz臋艣ci miasta i nie wolno im by艂o mieszka膰 nowo powsta艂ych domach. Po zwyci臋stwie rewolucji osoby czarnosk贸re znalaz艂y zar贸wno prac臋 w m艂ynie, jak i dosta艂y pi臋kne domy wybudowane przez Amerykan贸w – mieszkaj膮 w nich zreszt膮 do dzisiaj. Kuba艅czycy jednak do dzi艣 wspominaj膮 protekcjonalno艣膰 swoich szef贸w z USA. Hierarchia by艂a nieunikniona w kapitalistycznych zasadach gry.

Elektryczna kolej Hershey

Najwi臋kszym osi膮gni臋ciem technologicznym Hersheya by艂a nowoczesna kolej elektryczna, kt贸ra biegnie oko艂o 90 kilometr贸w od Hawany do portu w Matanzas. Wagon kolejowy przewozi艂 surow膮 trzcin臋, by dostarczy膰 j膮 do m艂yna. By艂a to 贸wcze艣nie jedyna kolej na Kubie i bardzo nowoczesna jak na tamte czasy. Zaradni in偶ynierowie nadal utrzymuj膮 skrzypi膮ce wagoniki i kolej dzia艂a do dzisiaj, chocia偶 awarie s膮 cz臋ste, a jazda w gor膮cych wagonach nie nale偶y do najprzyjemniejszych atrakcji w gor膮ce, letnie dni. Poci膮g jedzie bardzo wolno, grzechota od stacji do stacji, a jest ich a偶 46 wzd艂u偶 ca艂ej linii kolejowej.

Hershey nie pozostawi艂 偶adnych spadkobierc贸w, gdy zmar艂 w 1945 roku przekaza艂 wi臋kszo艣膰 swojej fortuny na cele charytatywne. Poinstruowa艂 jedynie swoich dyrektor贸w, aby sprzedali jego gospodarstwa na Kubie. Okaza艂o si臋, 偶e by艂a to przedwczesna decyzja biznesowa. W 1959 roku, kiedy Castro przej膮艂 w艂adz臋, m艂yn Hershey i dziesi膮tki tysi臋cy akr贸w p贸l trzciny wok贸艂 niego trafi艂y w r臋ce kuba艅skiego potentata cukrowego – Julio Lobo – jednego z najbogatszych ludzi na wyspie. Castro znacjonalizowa艂 fabryk臋 Hershey, podobnie jak kolej, fabryk臋 oleju, elektrownie i ostatecznie wszystkie inne firmy na Kubie.

Hershey - poci膮g czekolady na Kubie

Kiedy nowy rz膮d Castro zaj膮艂 m艂yn, ponownie otwarto miejsk膮 sto艂贸wk臋, a na drzwiach pojawi艂a si臋 tabliczka z napisem: “Dzi臋ki rewolucji”. To zreszt膮 dosy膰 popularne has艂o na Kubie.

Cukier, kt贸ry niegdy艣 trafia艂 do czekoladowych baton贸w Hershey i Coca-Coli, po rewolucji zosta艂 wysy艂any w celu os艂odzenia sowieckiej herbaty. Miasto Hershey i jego m艂yn zosta艂y przemianowane na Camilo Cienfuegos, od imienia bohatera rewolucji i jednego z najlepszych dow贸dc贸w Castro, kt贸ry w niewyja艣nionych okoliczno艣ciach zgin膮艂 w katastrofie samolotu w 1959 roku w wieku 27 lat. Mimo uwielbienia Kuba艅czyk贸w do Cienfuegosa – wi臋kszego ni偶 do Castro – nowa nazwa miasta do dzi艣 si臋 nie przyj臋艂a na Kubie i Hershey nadal dla Kuba艅czyk贸w jest Hershey, czyli 鈥瀍rszi鈥.

Upadek kuba艅skiego Hershey

Niestety porewolucyjna sielanka nacjonalizacji wszystkiego nie trwa艂a d艂ugo. Kiedy Zwi膮zek Radziecki upad艂, 艣wiatowe ceny cukru by艂y ju偶 obni偶one. M艂yn zacz膮艂 powoli umiera膰, a偶 ostatecznie zosta艂 zamkni臋ty na dobre w 2003 roku. Rz膮d przekwalifikowa艂 cz臋艣膰 robotnik贸w do pracy w pobliskich miejscowo艣ciach turystycznych i zbudowa艂 w mie艣cie now膮 fabryk臋 p艂ytek ceramicznych. Wielu mieszka艅c贸w Hershey wyjecha艂o do Hawany, Miami i dalej w 艣wiat, a m艂yn Hersey do dzi艣 nie podni贸s艂 si臋 i przypomina smutny upadek miasta.

Kr膮偶膮 na Kubie plotki, 偶e firma Hershey chce wr贸ci膰. Nikt jednak nie wie czy to Hershey, a mo偶e rodzina Julio Lobo. Wszyscy jednak chc膮, by miasto na nowo zosta艂o przywr贸cone do 偶ycia i przesta艂o by膰 skansenem, w kt贸rym jedynym sensownym widokiem staj膮 si臋 pas膮ce si臋 krowy鈥

Rewitalizacja szlaku kolejowego

S膮 plany rewitalizacji szlaku kolejowego, kt贸ry rozpoczyna si臋 w Casablance. Hawa艅ski architekt Ren谩n Rodr铆guez, ma nadziej臋 na zachowanie dziedzictwa przemys艂owego Hershey i chce promowa膰 szlak kolejowy. Rodr铆guez planuje otworzy膰 pierwszy hotel w Casablance, muzeum i restauracj臋 oraz odnowienie hotelu Hershey i zakwaterowanie dla turyst贸w w dawnych domach robotniczych.

Kiedy dok艂adnie mia艂oby to si臋 wydarzy膰 na razie nikt nie wie. Ale ma艂ym krokiem w tym kierunku jest odnowa stacji w Casablance przez francuskiego artyst臋 Daniela Burena na biennale sztuki w Hawanie w 2015 r.

Barbara Stawarz-Garc铆a

Dodaj komentarz