Religia na Kubie, czyli w co wierz膮 Kuba艅czycy

Ostatnia aktualizacja 24 lipca 2023

My艣l膮c o wierzeniach Kuba艅czyk贸w, od razu do g艂owy przychodzi posta膰 Fidela Castro. Czy w艂adza mo偶e mie膰 wp艂yw na duchow膮 sfer臋 mieszka艅c贸w ca艂ego kraju? Tak. Trudno o osobowo艣膰, kt贸ra mia艂aby wi臋ksze oddzia艂ywanie. Przez d艂ugie lata kuba艅ska w艂adza robi艂a wszystko, by zniwelowa膰 wp艂yw Ko艣cio艂a, a wierzenia i rytua艂y pu艣ci膰 w niepami臋膰. I przez lata to dzia艂a艂o.聽

Religia na Kubie, czyli w co wierz膮 Kuba艅czycy

  • Od 1992 roku Kuba przesta艂a by膰 pa艅stwem ateistycznym, a zacz臋艂a by膰 pa艅stwem 艣wieckim. Walk臋 z ko艣cio艂em katolickim przez d艂ugie lata z powodzeniem toczy艂 Fidel Castro.
  • Na Kubie najpopularniejszy jest ko艣ci贸艂 katolicki, jednak sporo wyznawc贸w praktykuje jednocze艣nie Santeri臋, religi臋 przywiezion膮 na Kub臋 przez niewolnik贸w z Afryki, kt贸ra z roku na rok jest coraz popularniejsza w艣r贸d Kuba艅czyk贸w.
  • Coraz wi臋ksz膮 popularno艣膰 na Kubie zyskuje tak偶e protestantyzm, jednak nie brakuje r贸wnie偶 wyznawc贸w innych religii np. prawos艂awia i islamu.

Religia na Kubie

Ka偶dy, kto 艣ledzi doniesienia z Kuby wie, 偶e kraj od jakiego艣 czasu przechodzi wiele zmian, kt贸re wida膰 z zewn膮trz, cho膰 niekoniecznie wewn膮trz. To swego rodzaju odwil偶, kt贸ra obj臋艂a r贸wnie偶 Ko艣ci贸艂 i wierzenia Kuba艅czyk贸w. Wracaj膮 do Ko艣cio艂a, chc膮 praktykowa膰 wiar臋. Przed 1959 rokiem a偶 85% Kuba艅czyk贸w okre艣la艂o si臋 jako katolicy, teraz istnieje szansa, 偶e spo艂ecze艅stwo zn贸w wr贸ci do takich statystyk, cho膰 stanie si臋 to niepr臋dko. Sprawa dotyczy r贸wnie偶 m艂odego pokolenia, kt贸re dorasta艂o bez wiary i obrz膮dk贸w. Kuba艅czycy przez nieustaj膮cy kryzys, kt贸ry trapi wysp臋 – bo o braku wszystkiego trudno m贸wi膰 inaczej – szukaj膮 pocieszenia w czym艣 wy偶szym, a wi臋c w duchowo艣ci.

Jednak nie tylko Ko艣ci贸艂 katolicki zyska艂 na znaczeniu. W si艂臋 rosn膮 r贸wnie偶 Ko艣cio艂y protestanckie, gdzie obywatele znajduj膮 zar贸wno pomoc duchow膮, jak i wsparcie materialne.

Wed艂ug danych z 2015 roku, spo艣r贸d 11,5 mln mieszka艅c贸w, wyznawcy poszczeg贸lnych religii i wyzna艅 stanowili:

Chrze艣cija艅stwo 鈥 59,1%

  • katolicy 鈥 50,5%
  • protestanci 鈥 6% (g艂贸wnie: zielono艣wi膮tkowcy i bapty艣ci)
  • pozostali 鈥 2,1% (w tym 艢wiadkowie Jehowy)
  • prawos艂awni 鈥 0,4%

Pozosta艂e:

  • brak religii 鈥 21,6%
  • afrochrze艣cija艅stwo 鈥 17,2%
  • nowe religie 鈥 1,6%
  • inne religie 鈥 0,5%.

Aktualnie na Kubie s膮 3 archidiecezje – Hawana, Santiago de Cuba oraz Camaguey, 11 diecezji i ponad 600 ko艣cio艂贸w.

Wed艂ug niekt贸rych szacunk贸w nawet 80% spo艂ecze艅stwa (g艂贸wnie katolik贸w) praktykuje obrz臋dy kultu Santeria.

Ko艣ci贸艂 kontra Fidel Castro

Fidel wychowa艂 trzy pokolenia. Je艣li spojrzymy na to z bliskiej perspektywy, to mamy na Kubie aktualnie trzy 偶yj膮ce pokolenia przesi膮kni臋te pogl膮dami jedynego s艂usznego w艂adcy. Nie znaj膮 innej rzeczywisto艣ci, a je艣li ju偶, to gorsz膮 – bo przed kuba艅sk膮 rewolucj膮 ludziom na Kubie by艂o 藕le. Fidel odcisn膮艂 wi臋c tak silne pi臋tno, 偶e obj臋艂o ka偶d膮 sfer臋 偶ycia, 艂膮cznie – a mo偶e przede wszystkim – ze sfer膮 religijn膮. Fidel Castro uwa偶a艂, 偶e ka偶da religia jest uwsteczniaj膮ca i g艂o艣no o tym m贸wi艂, co wywar艂o niema艂y wp艂yw na Kuba艅czykach.

Castro nie tolerowa艂 Ko艣cio艂a katolickiego. Szykanowanie os贸b wierz膮cych by艂o na porz膮dku dziennym. Ko艣ci贸艂 na Kubie zosta艂 sprowadzony do roli instytucji bez 偶adnych wp艂yw贸w, kt贸ra mo偶e dzia艂a膰 wy艂膮cznie w obr臋bie 艣wi膮tyni. 呕adnego dost臋pu do medi贸w, 偶adnych szans na dzia艂alno艣膰 misyjn膮 czy szerzenie wiary w szko艂ach. Do 1991 roku Kuba uchodzi艂a za pa艅stwo ateistyczne. W 1969 roku Fidel Castro zakaza艂 obchodzi膰 Bo偶ego Narodzenia, co zosta艂o zniesione dopiero w 1998 roku, kiedy to Fidel Castro zezwoli艂 na wizyt臋 papie偶a, Jana Paw艂a II na Kubie. Nic dziwnego, 偶e Kuba艅czycy tracili wiar臋 i musieli zapomnie膰 o tym, co ma zwi膮zek nie tylko z religi膮, ale r贸wnie偶 kultur膮.

 

Religia na Kubie, czyli w co wierz膮 Kuba艅czycy

Ko艣ci贸艂 katolicki na Kubie

Historia patronki Kuby

Mimo zakaz贸w Fidela Castro, mimo wojen, laicyzacji oraz coraz popularniejszych wierze艅 afryka艅skich, ko艣ci贸艂 katolicki wci膮偶 ma mocn膮 pozycj臋 na Kubie. Dla katolik贸w najwa偶niejszym miejscem na wyspie jest Sanktuarium Maryjne na zachodzie Kuby, w niedu偶ej miejscowo艣ci Cobre, kt贸re liczy ju偶 sobie ponad 400 lat.

Jak ka偶de 鈥炁泈i臋te鈥 miejsce, r贸wnie偶 i to ma swoj膮 histori臋. M贸wi ona o hiszpa艅skim 偶eglarzu, kt贸ry op艂ywa艂 wysp臋 i w podzi臋ce za udzielon膮 mu pomoc podarowa艂 jednemu z miejscowych rybak贸w figur臋 Virgen de la Caridad (Matki Boskiej Mi艂osiernej). C贸偶, dla rybaka rze藕ba nie mia艂a 偶adnej warto艣ci, wi臋c wyrzuci艂 j膮 do morza.

Historia nabiera jednak magicznego znaczenia, kiedy to w 1612 r. trzech m臋偶czyzn wyruszy艂o na Zatok臋 Nipe, by szuka膰 soli morskiej. Z艂apa艂 ich ogromny sztorm, a gdy modlili si臋 do Maryi o ocalenie, pojawi艂o si臋 przed nimi spokojne miejsce, w kt贸rym dryfowa艂 tobo艂ek z zaginion膮 figur膮.

Figurk臋 wys艂ano w procesji do El Cobre i umieszczono na g艂贸wnym o艂tarzu Ko艣cio艂a Parafialnego. Po tym, jak wizerunek zacz膮艂 znika膰 i pojawia艂 si臋 nad okolicznymi wzg贸rzami, na wzniesieniach skonstruowano pustelni臋, kt贸ra da艂a pocz膮tek obecnemu sanktuarium (dzi艣 na wzg贸rzu mie艣ci si臋 bazylika wybudowana w 1927 r.).

Caridad del Cobre, czyli Matka Boska Mi艂osierna, by艂a uwa偶ana za patronk臋 bojownik贸w o niepodleg艂o艣膰 kraju i to w艂a艣nie na ich pro艣b臋 w 1916 r. papie偶 Benedykt XV og艂osi艂 j膮 patronk膮 Kuby i wszystkich Kuba艅czyk贸w. Jej 艣wi臋to przypada na 8 wrze艣nia. Co roku tego dnia o poranku organizowana jest procesja religijna. Tradycj膮 w El Cobre jest, 偶e wierni zostawiaj膮 pod o艂tarzem s艂oneczniki dla Virgen de la Caridad. Niekt贸rzy s膮 tak偶e z tej okazji ubrani na 偶贸艂to.

Kuba a Watykan

Kuba nawi膮za艂a stosunki dyplomatyczne z Watykanem ju偶 1935 roku. Kiedy w艂adz臋 na Kubie przej膮艂 Fidel Castro nast膮pi艂 odwr贸t od ko艣cio艂a katolickiego. Kub臋 uznano za pa艅stwo ateistyczne, a ko艣cio艂owi zacz臋to odbiera膰 maj膮tki, budynki, uniwersytety i szko艂y. Co ciekawe, sam Castro sko艅czy艂 szko艂臋 jezuick膮.

Dopiero od 1992 roku zniesiono status pa艅stwa ateistycznego i uznano Kub臋 pa艅stwem 艣wieckim, co mia艂o umo偶liwi膰 wierz膮cym obywatelom cz艂onkostwo w jedynej s艂usznej partii – Partii Komunistycznej (PCC).

Kub臋 regularnie od lat odwiedza papie偶. W 1998 roku by艂a to g艂o艣na wizyta polskiego papie偶a Jana Paw艂a II. Papie偶 przejecha艂 prawie ca艂膮 Kub臋. Msze odprawi艂 w Hawanie, Santa Clara, Holgu铆n i w Santiago de Cuba, gdzie pob艂ogos艂awi艂 Cruz de la Parra – najstarsz膮 relikwi臋 na wyspie, kt贸ra przechowywana jest w katedrze w Baracoa.

Od tamtej pory w艂adza zacz臋艂a przychylniej patrze膰 na katolik贸w. Zezwolono na obchodzenie 艣wi膮t i procesji, a 25 grudnia ustanowiono dniem wolnym od pracy. Od 2012 roku rozpocz臋to zwracanie wcze艣niej odebranych maj膮tk贸w ko艣cio艂owi.

W 2010 roku wysp臋 odwiedzi艂 emerytowany dzi艣 papie偶 – Benedykt XVI. Msze odprawi艂 w Santiago de Cuba, w sanktuarium w El Cobre oraz w Hawanie na Placu Rewolucji. W stolicy Kuby spotka艂 si臋 tak偶e z Raulem Castro.

Kolejna wizyta papie偶a na Kubie odby艂a si臋 w 2015 r. i by艂 to ju偶 nast臋pca Benedykta XVI – papie偶 Franciszek. Tym razem papie偶 spotka艂 si臋 z samym Fidelem Castro, kt贸ry to – jak przysta艂o na jego ego – podarowa艂 papie偶owi ksi膮偶k臋 鈥濬idel Castro i religia”.

艢wi臋towanie na Kubie

Prze kilkadziesi膮t lat Bo偶e Narodzenie nie istnia艂o na Kubie. Nic wi臋c dziwnego, 偶e odk膮d mo偶na je celebrowa膰, wygl膮da to zupe艂nie inaczej ni偶 w jakimkolwiek miejscu na 艣wiecie. Nie ma sza艂u zakup贸w, choinek, a nawet prezent贸w. Jest za to huczne 艣wi臋towanie na ulicach. Na ogniskach piek膮 si臋 prosiaki, a wszyscy racz膮 si臋 rumem, kt贸ry jest ta艅szy od piwa. Samo piwo jest natomiast rarytasem i je艣li pojawi si臋 w grudniu w sklepach – bo przecie偶 to wyj膮tkowy czas i mo偶na zaszale膰 – to od razu ustawiaj膮 si臋 d艂ugie kolejki i piwo znika ze sklep贸w. Kolejka po piwo i zakupowe szale艅stwo trwaj膮 co najwy偶ej dwie godziny i ponownie w sklepie zostaj膮 puste p贸艂ki.

Wielkanoc to tak偶e 艣wi臋towanie – cho膰, podobnie jak w Polsce – obchodzi si臋 tu Wielki Tydzie艅, a ca艂o艣膰 jest mocniej zwi膮zana z obrz膮dkami ko艣cielnymi. Czy to jedyne 艣wi臋ta zwi膮zane z Ko艣cio艂em?

8 wrze艣nia na Kubie obchodzi si臋 艢wi臋to Matki Boskiej Mi艂osierdzia z Cobre. Ten dzie艅 to liczne pielgrzymki do Sanktuarium w Cobre, wieczory muzyczne i uroczyste msze 艣wi臋te. Nie jest to jednak dzie艅 wolny od pracy.

Jakie b臋dzie kolejne pokolenie Kuba艅czyk贸w, kt贸rzy ju偶 mog膮 wierzy膰 i praktykowa膰? Warto to obserwowa膰.

Czytaj tak偶e: 艢wi臋ta na Kubie, czyli muzyka, prosiak i rum

Wierzenia afryka艅skie na Kubie

Swoje bogactwo kulturowe Kuba zawdzi臋cza ludno艣ci z r贸偶nych stron 艣wiata. Tak r贸wnie偶 jest z religi膮. Na wyspie obecnych jest sporo wierze艅 z Afryki, kt贸re pojawi艂y si臋 wraz ze sprowadzaniem na Karaiby niewolnik贸w. W艣r贸d nich najpopularniejsza jest Santeria, ale s膮 tak偶e i inne, mniej znane jak: palo monte, abaku谩 czy arar谩. Dane m贸wi膮, 偶e w ramach 480 stowarzysze艅 te religie wyznaje ok. 17% spo艂ecze艅stwa, jednak ze wzgl臋du na silny synkretyzm religijny ponad 80% Kuba艅czyk贸w uczestniczy艂o kiedykolwiek w afro-kuba艅skich obrz臋dach.

Santeria – powiew Afryki

Religia na Kubie, czyli w co wierz膮 Kuba艅czycy

Regla del Ocha (Obrz膮dek Ocha), czyli inaczej Santeria, to po艂膮czenie wierze艅 chrze艣cija艅skich i tych wywodz膮cych si臋 z Afryki, a konkretnie z dzisiejszej Nigerii, od plemienia Yoruba. To w艂a艣nie stamt膮d 艣ci膮gano czarnosk贸rych niewolnik贸w na karaibskie plantacje. W ten spos贸b dwie religie musia艂y si臋 wymiesza膰, zw艂aszcza, 偶e misjonarze bardzo przyk艂adali si臋 do chrystianizacji niewolnik贸w. Nie maj膮c wyj艣cia, zacz臋li uto偶samia膰 bog贸w Orishas z katolickimi 艣wi臋tymi.

Santeria to religia, kt贸ra nie ma ko艣cio艂贸w i zakon贸w, ma za to szaman贸w, zwanych santeros lub babalavos. Mo偶na do nich przyj艣膰 po wr贸偶b臋, albo skontaktowa膰 si臋 za ich po艣rednictwem z duchami zmar艂ych. Wyznawcy Santerii nosz膮 kolorowe koraliki na szyi i nadgarstkach, a ich kolory przypisane s膮 do konkretnych opiekun贸w danego wyznawcy.

W 2003 r. na Kubie zorganizowano Mi臋dzynarodowy Kongres Yoruba 鈥濷risha 2003鈥 z udzia艂em wyznawc贸w tej religii z ca艂ego 艣wiata.

Kuba nie jest jednoznaczna pod wzgl臋dem wyznania. Nietrudno trafi膰 na osob臋, kt贸ra jest katolikiem i wyznawc膮 Santerii jednocze艣nie – dzieje si臋 tak bardzo cz臋sto. Zw艂aszcza, 偶e obydwie religie 艂膮czy kult Naj艣wi臋tszej Panienki Mi艂osierdzia z El Cobre, kt贸r膮 uznaje si臋 za patronk臋 wyspy. Zreszt膮, samych wyznawc贸w Santerii w statystykach cz臋sto podci膮ga si臋 pod katolicyzm.

Santeria nie jest jednak jedyn膮, 鈥瀞zama艅sk膮鈥 religi膮. Cz臋艣膰 Kuba艅czyk贸w wyznaje Palo Monte, kt贸re przyby艂o na wysp臋 z Kongo. Palo jest bardziej animistyczne, wi臋cej tu obecno艣ci szamana oraz obecno艣ci duch贸w i natury.

Religia na Kubie, czyli w co wierz膮 Kuba艅czycy

Protestanci rosn膮 w si艂臋

Po interwencji Amerykan贸w (1898 r.) podczas drugiej wojny niepodleg艂o艣ciowej i ustanowieniu protektoratu, zacz臋艂o si臋 masowe zak艂adanie ko艣cio艂贸w protestanckich na Kubie oraz promowanie ameryka艅skiego stylu 偶ycia. W 1902 r. funkcjonowa艂y ju偶 liczne ko艣cio艂y prezbiteria艅skie, anglika艅skie, ewangelickie, metodystyczne, baptystyczne, Adwentyst贸w Dnia Si贸dmego, 艣wiadk贸w Jehowy, zielono艣wi膮tkowe i lutera艅skie. Odk膮d w 1986 roku Kuba oficjalnie przesta艂a by膰 pa艅stwem bezwyznaniowym, ko艣cio艂y zielono艣wi膮tkowc贸w zacz臋艂y pr臋偶nie si臋 rozwija膰, szybko zdobywaj膮c nowych wiernych. To jednak nie wszystkie ko艣cio艂y protestanckie na wyspie.

Ko艣cio艂y protestanckie to mniejszo艣膰, ale coraz mocniej zaznaczaj膮 si臋 w 艣wiadomo艣ci i kulturze Kuba艅czyk贸w.聽
Aktualnie na Kubie funkcjonuje ponad 900 takich 艣wi膮ty艅 (60% z nich w Hawanie) oraz 1640 dom贸w, kt贸re pe艂ni膮 funkcje religijne. Protestanci i ewangelicy stanowi膮 ok. 7% spo艂ecze艅stwa.

 

Religia na Kubie, czyli w co wierz膮 Kuba艅czycy

Inne wyznania religijne na Kubie

Islam

Na prze艂omie XIX i XX w. na Kub臋 przyby艂o ok. 33 tys. muzu艂man贸w (g艂贸wnie z Libanu, Syrii, Palestyny, Egiptu i Algierii). Jest to jedyna spo艂eczno艣膰 muzu艂ma艅ska na 艣wiecie, kt贸ra zrzesza szyit贸w i sunnit贸w. W 2015 r. w Hawanie (Habana Vieja) powsta艂 pierwszy meczet im. Abdallaha, ale ju偶 przygotowywane s膮 plany budowy kolejnej 艣wi膮tyni, kt贸ra ma by膰 wzorowana na meczecie Ortak枚y z Istambu艂u i ma pomie艣ci膰 oko艂o 500 wiernych.

Prawos艂awie

Na Kubie nie brakuje r贸wnie偶 cerkwi. Jest to Cerkiew Kaza艅skiej Ikony Matki Bo偶ej, kt贸rej otwarcie odby艂 si臋 podczas wizyty Patriarchy Moskiewskiego Cyryla na Kubie w 2008 r. W czasie kolejnej wizyty na Kubie, 8 lat p贸藕niej, Cyryl spotka艂 si臋 na lotnisku w Hawanie z papie偶em Franciszkiem.

呕ydzi na Kubie

W latach 20-tych i 30-tych XX w. na Kub臋 przybywa艂y tysi膮ce 呕yd贸w. Kuba by艂a jednak dla nich przystankiem w drodze do Stan贸w Zjednoczonych. Obecnie na wyspie mieszka ok. 500 rodzin 偶ydowskich, co stanowi oko艂o 1500 os贸b. Na Kubie mamy znajdziemy tak偶e synagogi – 3 w Hawanie, 1 w Santiago de Cuba i 1 w Camag眉ey.

Barbara Stawarz-Garc铆a

Dodaj komentarz