Religia na Kubie, czyli w co wierzą Kubańczycy

Myśląc o wierzeniach Kubańczyków, od razu do głowy przychodzi postać Fidela Castro. Czy władza może mieć wpływ na duchową sferę mieszkańców całego kraju? Tak. Trudno o osobowość, która miałaby większe oddziaływanie. Przez długie lata kubańska władza robiła wszystko, by zniwelować wpływ Kościoła, a wierzenia i rytuały puścić w niepamięć. I przez lata to działało. 

Fidel wychował trzy pokolenia. Jeśli spojrzymy na to z bliskiej perspektywy, to Michela dziadkowie, rodzice i on sam są przesiąknięci poglądami jedynego słusznego władcy. Nie znają innej rzeczywistości, a jeśli już, to gorszą – bo przed kubańską rewolucją ludziom na Kubie było źle. Fidel odcisnął więc tak silne piętno, że objęło każdą sferę życia, łącznie – a może przede wszystkim – ze sferą religijną. Fidel Castro uważał, że każda religia jest uwsteczniająca i głośno o tym mówił, co wywarło niemałe wpływ na Kubańczykach.

Kościół kontra Fidel Castro

Fidel nie tolerował Kościoła katolickiego. Szykanowanie osób wierzących było na porządku dziennym. Kościół na Kubie został sprowadzony do roli instytucji bez żadnych wpływów, która może działać wyłącznie w obrębie świątyni. Żadnego dostępu do mediów, żadnych szans na działalność misyjną czy szerzenie wiary w szkołach. Do 1991 roku Kuba uchodziła za państwo ateistyczne. W 1969 roku Fidel Castro zakazał obchodzić Bożego Narodzenia, co zostało zniesione dopiero w 1998 roku, kiedy to Fidel Castro zezwolił na wizytę papieża, Jana Pawła II na Kubie. Nic dziwnego, że Kubańczycy tracili wiarę i musieli zapomnieć o tym, co ma związek nie tylko z religią, ale również kulturą.

Każdy, kto śledzi doniesienia z Kuby wie, że kraj od jakiegoś czasu przechodzi wiele zmian, które widać z zewnątrz, choć niekoniecznie wewnątrz. To swego rodzaju odwilż, która objęła również Kościół i wierzenia Kubańczyków. Wracają do Kościoła, chcą praktykować wiarę. Przed 1959 rokiem aż 85% Kubańczyków określało się jako katolicy, teraz istnieje szansa, że społeczeństwo znów wróci do takich statystyk, choć stanie się to nieprędko. Sprawa dotyczy również młodego pokolenia, które dorastało bez wiary i obrządków. Kubańczycy przez nieustający kryzys, który trapi wyspę – bo o braku wszystkiego trudno mówić inaczej – szukają pocieszenia w czymś wyższym, a więc w duchowości.

Jednak nie tylko Kościół katolicki zyskał na znaczeniu. W siłę rosną również Kościoły protestanckie, gdzie obywatele znajdują zarówno pomoc duchową, jak i wsparcie materialne.

Według danych z 2015 roku, spośród 11,5 mln mieszkańców, wyznawcy poszczególnych religii i wyznań stanowili:

Chrześcijaństwo – 59,1%

  • katolicy – 50,5%
  • protestanci – 6% (głównie: zielonoświątkowcy i baptyści)
  • pozostali – 2,1% (w tym Świadkowie Jehowy)
  • prawosławni – 0,4%

Pozostałe:

  • brak religii – 21,6%
  • afrochrześcijaństwo – 17,2%
  • nowe religie – 1,6%
  • inne religie – 0,5%.

Według niektórych szacunków nawet 80% społeczeństwa (głównie katolików) praktykuje obrzędy kultu Santeria.

Santeria – powiew Afryki

Regla del Ocha (Obrządek Ocha), czyli inaczej Santeria, to połączenie wierzeń chrześcijańskich i tych wywodzących się z Afryki, a konkretnie z dzisiejszej Nigerii, od plemienia Yoruba. To właśnie stamtąd ściągano czarnoskórych niewolników na karaibskie plantacje. W ten sposób dwie religie musiały się wymieszać, zwłaszcza, że misjonarze bardzo przykładali się do chrystianizacji niewolników. Nie mając wyjścia, zaczęli utożsamiać bogów Orishas z katolickimi świętymi.

Santeria to religia, która nie ma kościołów i zakonów, ma za to szamanów, zwanych santeros lub babalavos. Można do nich przyjść po wróżbę, albo skontaktować się za ich pośrednictwem z duchami zmarłych. Wyznawcy Santerii noszą kolorowe koraliki na szyi i nadgarstkach, a ich kolory przypisane są do konkretnych opiekunów danego wyznawcy.

Kuba nie jest jednoznaczna pod względem wyznania. Nietrudno trafić na osobę, która jest katolikiem i wyznawcą Santerii jednocześnie – dzieje się tak bardzo często. Zwłaszcza, że obydwie religie łączy kult Najświętszej Panienki Miłosierdzia z El Cobre, którą uznaje się za patronkę wyspy. Zresztą, samych wyznawców Santerii w statystykach często podciąga się pod katolicyzm.

Santeria nie jest jednak jedyną, „szamańską“ religią. Część Kubańczyków wyznaje Palo Monte, które przybyło na wyspę z Kongo. Palo jest bardziej animistyczne, więcej tu obecności szamana oraz obecności duchów i natury.

Protestanci rosną w siłę

Odkąd w 1986 roku Kuba oficjalnie przestała być państwem bezwyznaniowym, kościoły zielonoświątkowców zaczęły prężnie się rozwijać, szybko zdobywając nowych wiernych. To jednak nie wszystkie kościoły protestanckie na wyspie. Znajdziemy tu również baptystów, Adwentystów Dnia Siódmego i prezbiterianów.
Kościoły protestanckie to mniejszość, ale coraz mocniej zaznaczają się w świadomości i kulturze Kubańczyków.

Świętowanie na Kubie

Prze kilkadziesiąt lat Boże Narodzenie nie istniało na Kubie. Nic więc dziwnego, że odkąd można je celebrować, wygląda to zupełnie inaczej niż w jakimkolwiek miejscu na świecie. Nie ma szału zakupów, choinek, a nawet prezentów. Jest za to huczne świętowanie na ulicach. Na ogniskach pieką się prosiaki, a wszyscy raczą się rumem, który jest tańszy od piwa. Samo piwo jest natomiast rarytasem i jeśli pojawi się w grudniu w sklepach – bo przecież to wyjątkowy czas i można zaszaleć – to od razu ustawiają się długie kolejki i piwo znika ze sklepów. Kolejka po piwo i zakupowe szaleństwo trwają co najwyżej dwie godziny i ponownie w sklepie zostają puste półki.

Wielkanoc to także świętowanie – choć, podobnie jak w Polsce – obchodzi się tu Wielki Tydzień, a całość jest mocniej związana z obrządkami kościelnymi. Czy to jedyne święta związane z Kościołem?

8 września na Kubie obchodzi się Święto Matki Boskiej Miłosierdzia z Cobre. Ten dzień to liczne pielgrzymki do Sanktuarium w Cobre, wieczory muzyczne i uroczyste msze święte. Nie jest to jednak dzień wolny od pracy.

Jakie będzie kolejne pokolenie Kubańczyków, którzy już mogą wierzyć i praktykować? Warto to obserwować.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *