Z r膮k do r膮k. Trudna historia Kuby

Ostatnia aktualizacja 24 lipca 2023

Kuba jest narodem do艣wiadczonym. Z trudn膮 histori膮, od zarania, a偶 do czas贸w wsp贸艂czesnych. Dlaczego? Od czego si臋 zacz臋艂o? Kto bezustannie przejmowa艂 stery i przekazywa艂 j膮 z r膮k do r膮k, tworz膮c kolejne, skomplikowane rozdzia艂y?

Z r膮k do r膮k. Trudna historia Kuby

  • To w艂a艣nie od Kuby rozpocz臋艂o si臋 odkrywanie Nowego 艢wiata przez Krzysztofa Kolumba w 1492 roku. Dotar艂 on do Baracoa, na sam wsch贸d wyspy, i mia艂 powiedzie膰, 偶e jest to najpi臋kniejsza ziemia jak膮 kiedykolwiek widzia艂.
  • Kolonizacja i krwawe podboje sprawi艂y, 偶e Indianie, rdzenna ludno艣膰 zamieszkuj膮ca Kub臋 w 90% wygin臋艂a.
  • Po brutalnej kolonizacji stery na Kubie przej臋li Amerykanie, do kt贸rych de facto Kuba艅czycy zwr贸cili si臋 o pomoc nie radz膮c ju偶 sobie z Hiszpanami i ich brutalnymi rz膮dami.
  • Amerykanie urz膮dzili sobie na wyspie 鈥瀔araibski burdel鈥 tudzie偶 鈥濴as Vegas Karaib贸w鈥. Pot臋gowa艂o to nier贸wno艣ci spo艂eczne, a cz艂owiekiem, kt贸ry zawalczy艂 o ludno艣膰 by艂 Fidel Castro. W 1959 r. obali艂 rz膮dy skorumpowanego Fulgencio Batisty i rozpocz膮艂 nowy etap w dziejach Kuby – etap kuba艅skiej rewolucji i stopniowego wprowadzania komunizmu.

Poznaj histori臋, a zrozumiesz Kub臋

Zrozumie膰 Kub臋, to przede wszystkim pozna膰 jej histori臋. Przedstawiamy najwa偶niejsze w膮tki, kt贸re pozwalaj膮 spojrze膰 na aktualn膮 sytuacj臋 Republiki Kuby przez pryzmat wydarze艅, kt贸re ukszta艂towa艂y wysp臋. I cho膰 z naszej perspektywy jest to historia kr贸tka, bo burzliwe losy zaczynaj膮 si臋 od odkry膰 geograficznych w 1492 roku, to jednak jest to historia trudna.

Indianie

Rdzenna ludno艣膰 zamieszkuj膮ca Kub臋, to Indianie znani jako Guanahatabey. Sami o sobie m贸wili, 偶e byli na Kubie zanim ich odkryto, a pojawili si臋 prawdopodobnie ok. 5000 lat p.n.e. Przybywali na Kub臋 z USA oraz Meksyku.

2500 lat p.n.e., zacz臋li na Kub臋 przybywa膰 Indianie Siboney, zamieszkuj膮cy jaskinie, a wywodz膮cy si臋 od Arawak贸w, z obszar贸w obecnej Kolumbii i Wenezueli. Wytwarzali przedmioty z kamienia i rozniecali ogie艅.

Za najbardziej zaawansowan膮 cywilizacj臋 rdzennej ludno艣ci na Kubie uchodzili Indianie Ta铆nos, kt贸rzy zamieszkiwali m.in. obszary aktualnej Zatoki 艢wi艅. Budowali drewniane domy i wytwarzali bro艅, narz臋dzia, ozdoby i ceramik臋). Pojawili si臋 na Kubie ok. 500 r. n.e., a przybyli na wysp臋 przez Dominikan臋, z obszaru Delty Orinoko w Wenezueli.

Odkrycie Kuby

Kub臋 odkry艂 nie kto inny, jak Krzysztof Kolumb, kt贸ry przyby艂 na wysp臋 18 pa藕dziernika w 1492 roku. Kilkana艣cie lat p贸藕niej hiszpa艅ski konkwistador Diego Vel谩zquez de Cu茅llar otrzyma艂 rozkaz podboju Kuby, czego dokona艂 bardzo szybko, a wyspa zosta艂a w艂膮czona do wicekr贸lestwa Nowej Hiszpanii.
Diego Vel谩zquez de Cuellar jako pierwszy kolonizator Kuby za艂o偶y艂 siedem osad (pierwsze kuba艅skie miasta). By艂y to:
  • Nuestra Se帽ora de la Asunci贸n de Baracoa,
  • San Salvador de Bayamo,
  • Santissima Trinidad,
  • Sancti Spiritus,
  • Nuestra Se帽ora del Puerto de Principe,
  • Santiago de Cuba,
  • San Cristobal de la Habana.

Pierwsz膮 stolic膮 wyspy by艂a osada w Baracoa, nast臋pnie Santiago de Cuba, a od 1607 roku jest to Hawana.

Diego Vel谩zquez wprowadzi艂 na Kubie system 鈥瀍ncomienda”, kt贸ry polega艂 na nadawaniu ziemi Hiszpanom, a wraz z ni膮 Indian mieszkaj膮cych na danym obszarze. Mieli oni 艣wiadczy膰 prac臋 na rzecz swoich pan贸w. By艂o to zatem niewolnictwo w czystej postaci. Indianie nie tylko nie byli przystosowani do ci臋偶kiej pracy (w przeciwie艅stwie do czarnosk贸rej ludno艣ci, jak to okre艣li艂 sam Krzysztof Kolumb), ale tak偶e brakowa艂o im odporno艣ci na choroby przywiezione z Europy, np. na odr臋 czy osp臋.

Nie min臋艂o 100 lat, a rdzenna ludno艣膰 wygin臋艂a. W krwawych walkach, na skutek chor贸b i z przepracowania.

Pocz膮tek – kolonializm. Kuba w r臋kach hiszpa艅skich

Carlos Manuel de Cespedes
Carlos Manuel de Cespedes
Kolonizacja trwa艂a 50 lat, a miejscowa ludno艣膰 do roku 1560 zosta艂a prawie ca艂kowicie zg艂adzona. Indianie pr贸bowali wznieca膰 powstania, ale ich liczebno艣膰 by艂a za ma艂a, by cokolwiek osi膮gn膮膰. Szacuje si臋, 偶e nawet 90% rdzennej ludno艣ci zgin臋艂o w walkach z odkrywcami Nowego 艢wiata.

W tym czasie powstawa艂o coraz wi臋cej plantacji trzciny cukrowej, zacz臋艂o wi臋c sprowadza膰 niewolnik贸w z Afryki. Kuba sta艂a si臋 centrum handlu lud藕mi, a zakaz niewolnictwa zosta艂 zniesiony dopiero w 1880 roku. W mi臋dzyczasie kraj przej臋li Anglicy, kt贸rzy oddali Kub臋 Hiszpanii, w zamian za Floryd臋.

Trudna, krwawa i d艂uga walka o wyzwolenie spod rz膮d贸w Hiszpanii zacz臋艂a si臋 w od po艂owy XIX wieku. Z pomoc膮 przysz艂y Stany Zjednoczone, kt贸rym zale偶a艂o na os艂abieniu dominacji hiszpa艅skiej. Wojna rozgrywa艂a si臋 w latach 1868-1878, a zapocz膮tkowana zosta艂a przez Carlosa Manuela de C茅spedes, kt贸ry nazywany jest 鈥濷jcem Ojczyzny鈥.聽

Ostatecznie Hiszpanie musieli zgodzi膰 si臋 na szereg ust臋pstw, cho膰 Kuba艅czykom nie uda艂o si臋 odzyska膰 pe艂nej niepodleg艂o艣ci. W roku 1895 wybuch艂a kolejna wojna wyzwole艅cza, na czele kt贸rej stan膮艂 za艂o偶yciel Kuba艅skiej Partii Rewolucyjnej – Jos茅 Marti. On sam poleg艂 szybko, ale jego ludzie zdo艂ali wyzwoli膰 niemal ca艂y kraj – poza miastami portowymi. Kuba艅czycy zwr贸cili si臋 o pomoc do Stan贸w Zjednoczonych, kt贸ra w 1898 wypowiedzia艂a Hiszpanii wojn臋.

Kuba w r臋kach ameryka艅skich

Amerykanom uda艂o si臋 ca艂kowicie wyprze膰 Hiszpan贸w. Armia Rough Riders dowodzona przez Roosevelta odnios艂a wielkie zwyci臋stwo nad Hiszpanami pod Santiago de Cuba.

Szybko jednak okaza艂o si臋, 偶e ich rz膮dy niewiele si臋 r贸偶ni膮 od poprzedniego re偶imu. Powstawa艂y wi臋c nowe ruchy protestacyjne, tym razem o charakterze antyameryka艅skim. Nic dziwnego, skoro tak zwana 鈥瀙oprawka Platta鈥 wymuszona w konstytucji, zapewnia艂a Ameryce kontrol臋 nad rz膮dem kuba艅skim, a nawet zezwala艂a na posiadanie bazy woskowej w Guantanamo. Kuba sta艂a si臋 zale偶na od Stan贸w Zjednoczonych, ale ostatecznie w 1902 roku zyska艂a miano niezale偶nej republiki.

Pierwsza po艂owa XX wieku nie nale偶a艂a do spokojnych – wewn膮trz Kuby dochodzi艂o do walk ugrupowa艅, co nieraz prowadzi艂o Kuby w kierunku wojny domowej. Amerykanie anga偶owali si臋 w te wydarzenia, a nawet byli proszeni o wsparcie.
Warto pami臋ta膰, 偶e a偶 dwie trzecie kuba艅skiego przemys艂u nale偶a艂o do ameryka艅skich inwestor贸w, a w p贸藕niejszym okresie a偶 90% dochod贸w Kuby by艂o kontrolowane przez ameryka艅skie korporacje.

Pierwszy dyktator i nowe dzieje Kuby

W 1934 鈥瀙oprawka Platta鈥 przesta艂a obowi膮zywa膰. Wcze艣niej na rynku cukru pojawi艂 si臋 kryzys, co prowadzi艂o do licznych napi臋膰 spo艂ecznych. To w艂a艣nie wtedy, w 1925 roku w艂adz臋 obj膮艂 pierwszy dyktator – Gerardo Machado. Obalono go w 1933 roku, a w latach 1940-1944 prezydentem zosta艂 Fulgencio Batista, kt贸ry w wyniku zamachu stanu (1952) sta艂 si臋 kolejnym dyktatorem. M贸wi si臋 o nim, 偶e by艂 ameryka艅sk膮 marionetk膮. By艂 to zatem 艣wietny czas dla mafii zarz膮dzanej przez Meyera Lansky’ego, kt贸ry wsp贸艂pracuj膮c z Fulgencio Batist膮, zapragn膮艂 stworzy膰 w Hawanie drugie Las Vegas. Zacz臋艂y powstawa膰 liczne luksusowe hotele, m.in. Hotel Nacional, Hotel Capri czy Hotel Riviera oraz kasyna i nocne kluby, a Hawana sta艂a si臋 dla USA 鈥瀔araibskim burdelem鈥.

Pod rz膮dami Batisty i panoszenia si臋 mafii na Kubie, narasta艂y ogromne nier贸wno艣ci spo艂eczne. Ludzie nie mieli dost臋pu do edukacji, opieki zdrowotnej, a codzienne 偶ycie by艂o coraz n臋dzniejsze. By艂 to idealny czas dla Fidela Castro, by wykorzysta膰 nastroje spo艂eczne i wznieci膰 rewolucj臋.

Kuba艅ska Rewolucja

Od 1956 roku nasili艂y si臋 ruchy opozycyjne, a cze艣膰 z nich przekszta艂ci艂a si臋 w ruch partyzancki, na czele kt贸rego stan膮艂 Fidel Castro, organizuj膮c atak na koszary Moncada w Santiago de Cuba 26 lipca 1953 r.

Batista zosta艂 obalony, a 1 stycznia 1959 partyzanci wkroczyli do Hawany. Premierem zosta艂 Fidel Castro.

7-19 kwietnia 1961 nast膮pi艂a, zorganizowana przez CIA, inwazja uchod藕c贸w kuba艅skich w Zatoce 艢wi艅. Akcja okaza艂a si臋 fiaskiem, a Stany Zjednoczone zerwa艂y stosunki dyplomatyczne z Kub膮. W tym samym roku jedynym legalnym ugrupowaniem sta艂a si臋 sta艂a si臋 Komunistyczna Partia Kuby. Powsta艂a oczywi艣cie opozycja, jednak jej op贸r zosta艂 z艂amany. W momencie zwrotu Kuby w kierunku ZSRR Stany Zjednoczone na艂o偶y艂y na Kub臋 embargo, kt贸re… trwa do dzi艣.

Lata 60. i 70. to czas, gdy Kuba na wielu polach by艂a wspierana przez ZSRR, a p贸藕niej przyst膮pi艂a do Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej. Wprowadzano w 偶ycie 艣mia艂e i r贸wnocze艣nie niemo偶liwe do spe艂nienia plany gospodarcze, przez co na pocz膮tku lat 90. Kuba pogr膮偶y艂a si臋 w kryzysie. Przyczyni艂 si臋 do tego r贸wnie偶 – a mo偶e przede wszystkim – upadek ZSRR.

Czas ten nazwano go tak zwanym 鈥瀘kresem specjalnym鈥 (periodo especial), czasem pr贸by. By艂 to czas ogromnego kryzysu ekonomicznego na Kubie – z艂o艣liwi twierdz膮, 偶e trwa on do dzi艣 – a Fidel nadziei upatrywa艂 w turystyce. To w艂a艣nie wtedy Kuba najmocniej otworzy艂a si臋 na turystyk臋 i obcokrajowc贸w. Rocznie wysp臋 odwiedza ok. 4 mln turyst贸w przynosz膮c ok. 3-4 mld USD zysku. Niestety, po doj艣ciu do w艂adzy Donalda Trumpa, liczba Amerykan贸w odwiedzaj膮cych gwa艂townie spad艂a, co mocno w swoich kieszeniach odczuli Kuba艅czycy i kuba艅ski rz膮d.

Dalsza historia Kuby to kolejne skomplikowane i trudne losy kraju pod rz膮dami Fidela Castro. Pomi臋dzy rokiem 1959 a 2000 Kub臋 opu艣ci艂o, w spos贸b legalny lub nie, 1,5 miliona ludzi.

Barbara Stawarz-Garc铆a

Dodaj komentarz