Podr贸偶owanie a kryzys klimatyczny. Jak by膰 odpowiedzialnym?

Ostatnia aktualizacja 22 lipca 2020

Ziemia b艂aga o lito艣膰. Huragany, trz臋sienia ziemi, powodzie, topniej膮ce lodowce… lista zagro偶e艅 jest d艂uga. Je艣li chcemy podziwia膰 nasz膮 planet臋 i podr贸偶owa膰, to jest to ostatni dzwonek, by zacz膮膰 偶y膰 odpowiedzialnie. Podpowiadamy co robi膰, by podr贸偶owa膰 (i 偶y膰) bardziej odpowiedzialnie.

Podr贸偶owanie a kryzys klimatyczny. Jak by膰 odpowiedzialnym?

Podr贸偶e lotnicze generuj膮, wed艂ug r贸偶nych 藕r贸de艂, oko艂o 3-5 procent globalnych emisji gaz贸w cieplarnianych. 艁膮cznie mi臋dzynarodowa turystyka odpowiada za 8% globalnych emisji gaz贸w cieplarnianych. Same podr贸偶e lotnicze stanowi膮 a偶 1/5 emisji zwi膮zanych z turystyk膮.

I cho膰 to wydaje si臋 niewielk膮 liczb膮 w por贸wnaniu z 17 proc., za kt贸re odpowiedzialny jest ruch drogowy,聽 to jednak nat臋偶enie ruchu lotniczego wzrasta, a ceny tanich linii lotniczych zach臋caj膮 do modnych tzw. #citybreak (kilkudniowych wypad贸w do europejskich miast).

Trzeba jednak powiedzie膰 sobie otwarcie – mamy do czynienia nie ze zmianami klimatycznymi, tylko z kryzysem klimatycznym. Trudno spojrze膰 prawdzie w oczy, ale ka偶dy kto kocha podr贸偶e widzi, 偶e coraz wi臋cej miejsc zmienia swoje oblicze (czy raczej staj膮 si臋 klimatycznie nieobliczalne), a najbardziej cierpi膮 na tym te najpi臋kniejsze miejsca na Ziemi. Powinni艣my odpowiedzialnie my艣le膰 o naszych podr贸偶ach i codziennych nawykach oraz o tym, jaki wp艂yw mamy osobi艣cie na nasz膮 planet臋.

Wstyd z powodu latania samolotem

W takim odpowiedzialnym my艣leniu przoduj膮 Szwedzi, kt贸rzy ukuli termin 鈥瀎lygskam鈥, kt贸ry oznacza 鈥瀢styd latania鈥. Szwecja jest rozleg艂a i zamo偶na, a ekologi臋 ma wpisan膮 niemal偶e w swoje DNA. Jak偶e zdziwili si臋 wi臋c mieszka艅cy Skandynawii, kiedy okaza艂o si臋, 偶e ich emisja dwutlenku w臋gla zwi膮zana z dzia艂aniem przemys艂u lotniczego by艂a pi臋ciokrotnie wy偶sza od 艣redniej 艣wiatowej (!). Nie przeszli jednak wobec tego oboj臋tnie i ograniczyli latanie, przede wszystkim rezygnuj膮c z krajowych lot贸w.

Wiemy doskonale, 偶e trudno zrezygnowa膰 z latania. Sami latamy samolotami i zabieramy ka偶dego roku setki os贸b na Kub臋 – samolotami oczywi艣cie. To jeszcze bardziej mobilizuje do bycia odpowiedzialnym, ale te偶 do edukowania wszystkich, kt贸rzy podr贸偶uj膮 bli偶ej lub dalej, by wdra偶a膰 ekologiczne nawyki do naszej codzienno艣ci.

Zapraszam do rozmowy z Paulin膮 G贸rsk膮 promotork膮 ekologicznego stylu 偶ycia. Autork膮 bloga聽paulinagorska.com.

Hola Cuba: Trudno jest zrezygnowa膰 z latania, je艣li m贸wimy o tak d艂ugim dystansie jak podr贸偶 na Kub臋. Czy powinni艣my mie膰 z tego powodu wyrzuty sumienia? Szwedzi w ko艅cu m贸wi膮 o 鈥瀎lygskam鈥, czyli wstydzie z powodu latania.

Paulina G贸rska: 艢wiadomy kryzysu klimatycznego cz艂owiek powinien zdawa膰 sobie spraw臋 z tego, jaki wp艂yw ma latanie na 艣rodowisko. Czy z tego powodu powinien odczuwa膰 poczucie winy? Nie wiem. Ostatnie, co staram si臋 robi膰, to wytyka膰 komu艣 loty samolotem. Ostatecznie, w mojej ocenie, bombarduj膮ce nas ze wszystkich stron informacje o tym, 偶e zosta艂o nam tak niewiele czasu na popraw臋 sytuacji klimatycznej, o wycince las贸w tropikalnych, braku wody na 艣wiecie etc., s膮 ju偶 i tak wystarczaj膮co do艂uj膮ce, 偶e daleka bym by艂a od wytykania czegokolwiek i wywo艂ywania poczucia winy.

Jedyne co mo偶na wytyka膰, to brak 艣wiadomo艣ci, 偶e latanie nie jest neutralne dla聽 klimatu, bo dzisiaj to wiedza ju偶 w zasadzie powszechna. Coraz wi臋cej ludzi odczuwa l臋k, ma poczucie winy zwi膮zane z w艂asnymi wyborami konsumenckimi czy 偶yciowymi, m贸wi si臋 wr臋cz o depresji klimatycznej. A ja wola艂abym skupi膰 si臋 nie na konsumentach, ale na przedsi臋biorstwach i korporacjach. Uwa偶am, 偶e du偶a cz臋艣膰 odpowiedzialno艣ci powinna by膰 po stronie linii lotniczych – to one powinny stara膰 si臋 o to, aby w jaki艣 spos贸b rekompensowa膰 negatywny wp艂yw na 艣rodowisko, inwestowa膰 w innowacyjne technologie zmniejszaj膮ce ten wp艂yw. To te偶 ich zadanie, nie obci膮偶ajmy konsument贸w ca艂膮 odpowiedzialno艣ci膮!

Ostatecznie twierdzi si臋, 偶e lotnictwo na 艣wiecie jest odpowiedzialne za 5% emisji gaz贸w cieplarnianych (藕r贸d艂o:聽Carbon Brief). Do tego jednak mo偶na doda膰 inne elementy negatywnego oddzia艂ywania, jak produkcja plastiku na pok艂adach, bo przecie偶 wszystko jest jednorazowe. Mi臋dzynarodowe Zrzeszenie Przewo藕nik贸w Powietrznych (IATA)聽oszacowa艂o, 偶e w 2018 r. na pok艂adach samolot贸w wygenerowano 艂膮cznie 6,1 mln ton odpad贸w. Do tego dochodzi marnotrawstwo jedzenia. Ta 艣wiadomo艣膰 zreszt膮 zaczyna by膰 tak du偶a, 偶e coraz wi臋cej linii decyduje si臋 na zmniejszenie negatywnego wp艂ywu – likwiduje plastikowe jednorazowe opakowania na pok艂adach (Emirates), ale oczekiwa艂abym tutaj jeszcze wi臋cej. Zr贸wnowa偶ony rozw贸j to kierunek od kr贸tkiego nie ma odwrotu w kontek艣cie znanym nam danych i tutaj strategie rozwoju linii lotniczych powinny to uwzgl臋dnia膰.

Czy na kr贸tszych dystansach zdecydowanie lepsza jest podr贸偶 samochodem? Poci膮g zapewne jest na pierwszym miejscu. Gdzie le偶y ta granica wyboru? Wiele m贸wi si臋 o rezygnacji z lot贸w krajowych i o wstydzie latania przynajmniej w tym kontek艣cie.

Pojawiaj膮 si臋 pomys艂y, jak np. w Niemczech, gdzie partia Zielonych chce doprowadzi膰 do 2035 roku do wy艂膮czenia lot贸w krajowych. Wi臋c by膰 mo偶e w bardziej 艣wiadomych ekologicznie krajach zadzieje si臋 to przez regulacje. Nawet w Europie jest mn贸stwo tras, gdzie podr贸偶 komunikacj膮 miejsk膮 jest bardziej ekologiczna (kr贸tsza, emituje mniej CO2), ani偶eli samolotem (mo偶na sprawdzi膰聽tutaj). Dla mnie poza r贸偶nymi danymi i badaniami, o kt贸rych warto wiedzie膰 i by膰 na bie偶膮co, jest jeszcze temat osobistej sytuacji 偶yciowej. Pytanie, co mo偶esz, a co nie, gdzie s膮 Twoje granice, czy jeste艣 w stanie zrezygnowa膰 z niekt贸rych podr贸偶y na rzecz wakacji w Polsce.

Moim zdaniem warto d膮偶y膰 do ograniczania lot贸w samolotem generalnie. A na pewno zrezygnowa艂abym z lot贸w krajowych na rzecz podr贸偶y poci膮giem. Je艣li chcesz 偶y膰 bardzo ekologicznie, to loty ograniczasz, niekt贸rzy decyduj膮 si臋 na ca艂kowit膮 rezygnacj臋. Sama nie wiem, czy jestem tutaj dobrym przyk艂adem na super ekologiczne 偶ycie, bo zdarza mi si臋 podr贸偶owa膰 za granic臋 samolotem, ale na pewno rzadziej, ni偶 kiedy艣.

Czy maj膮 sens op艂aty za zbilansowanie naszej podr贸偶y, tzw. 鈥瀔redyty w臋glowe鈥? Zawsze mam w膮tpliwo艣ci jak zostan膮 wykorzystane te 艣rodki, a niestety domen膮 Polak贸w jest brak zaufania w takich kwestiach. Mo偶e jednak warto si臋 przekona膰 do tego?

Projekt 鈥瀔redyt贸w w臋glowych鈥 polegaj膮cy na neutralizacji negatywnego wp艂ywu CO2 jest dobry. Z drugiej strony 偶yjemy w czasach, kiedy mamy do czynienia z niema艂ym wed艂ug mnie oporem cz臋艣ci polskiego spo艂ecze艅stwa wobec samego zaakceptowania faktu kryzysu klimatycznego. Wi臋c, faktycznie聽 – nie jest 艂atwo t艂umaczy膰, po co to wszystko, co nie znaczy, 偶e nie mamy do tej neutralno艣ci d膮偶y膰.

My艣l臋, 偶e ciekawy jest pomys艂 dla tych 艣wiadomych konsument贸w polegaj膮cy na tym, 偶e osobi艣cie dbasz o to, aby zneutralizowa膰 negatywny wp艂yw lotu i samodzielnie decydujesz, na jaki 鈥瀦ielony鈥 projekt przeznaczysz pieni膮dze w ramach d膮偶enia do rekompensaty.聽 W ostatnich Wysokich Obcasach podr贸偶niczka Maria Hawranek opowiada艂a, 偶e lata samolotem, ale stara si臋 to w艂a艣nie rekompensowa膰. Pisa艂a, 偶e najpierw za pomoc膮 internetowego kalkulatora wylicza, jak emisja CO2 na tej trasie przek艂ada si臋 na pieni膮dze, a potem r贸wnowarto艣膰 tej sumy przeznacza na rzecz organizacji zajmuj膮cej si臋 zalesianiem.

Ale nie zapominajmy o innych obszarach naszego 偶ycia – poruszanie si臋 wsz臋dzie po mie艣cie samochodem, kupowanie tzw. szybkiej mody, nami臋tne korzystanie z foli贸wek, picie wody z plastikowych butelek, codzienne jedzenie mi臋sa – tutaj mamy mn贸stwo temat贸w, gdzie 艣wiadome kupowanie i zmiana nawyk贸w, wprowadzenie r贸偶nych proekologicznych zmian w 偶yciu, tych mniejszych i wi臋kszych, b臋dzie mia艂o dobry wp艂yw i to te偶 powinni艣my robi膰 na co dzie艅. To jedno. Ale najwi臋cej zdzia艂a膰 mog膮 same linie lotnicze, kt贸re musz膮 stara膰 si臋, aby minimalizowa膰 negatywny wp艂yw.

Jak powinni艣my my艣le膰 dzi艣 o podr贸偶owaniu, by ocali膰 Ziemi臋? W Hola Cuba stawiamy m.in. na wsparcie lokalnych przedsi臋biorc贸w, a je艣li mamy pobyt w hotelu, to tylko na kilka dni relaksu.

Najlepiej podr贸偶owa膰 lokalnie, korzysta膰 z miejscowych 艣rodk贸w komunikacji, ogranicza膰 na miejscu loty samolotem. Korzysta膰 z us艂ug lokalnych przedsi臋biorc贸w, wspieramy w贸wczas lokaln膮 gospodark臋. To dotyczy te偶 jedzenia – street food czy ma艂e restauracje to lepszy wyb贸r, ni偶 sieci贸wki.

W Europie w wi臋kszo艣ci miejsc jest zdatna woda do picia z kranu. Chocia偶by we藕my taki Rzym, gdzie co krok s膮 specjalne kraniki ze 艣wietnej jako艣ci darmow膮 wod膮 pitn膮 – spokojnie zrezygnowa膰 mo偶na z plastikowych butelek i zamieni膰 je w takich miejscach na bidon. Ja podczas mojej ostatniej podr贸偶y samolotem, wzi臋艂am ze sob膮 bidony dla ca艂ej rodziny, wielorazowe sztu膰ce – to s膮 takie proste rzeczy, dzi臋ki kt贸rym mo偶na zrobi膰 troch臋 dobrego.

Je艣li chce si臋 kupi膰 pami膮tki, to mo偶e lepiej troch臋 wi臋cej zainwestowa膰 w lokalne, autentyczne wyroby.

W wielu miejscach turystycznych wida膰 mn贸stwo 艣mieci zostawionych przez turyst贸w. 艢mieci pozostawione przez ludzi znajdziemy na najwy偶szych szczytach 艣wiata – to jest bardzo smutne. Sama nie jestem przyk艂adem globtrotterki, kt贸ra po 艣wiecie podr贸偶uje z plecakiem. Generalne ostatnio ma艂o latam, je偶d偶臋 raczej po Polsce, ostatnio weekendy sp臋dzam w przyczepie w lesie.

Co ka偶dy z nas mo偶e zrobi膰, by niwelowa膰 skutki podr贸偶y samolotem? Cho膰 to pewnie w艂a艣ciwie dotyczy wszystkich ludzi, nie tylko tych lataj膮cych 馃檪 Na swojej stronie masz 100 sposob贸w na bycie eko, ale powiedz prosz臋 o kilku takich 偶elaznych zasadach, kt贸re KA呕DY absolutnie powinien wprowadzi膰 w swoje 偶ycie. Ja na przyk艂ad latam samolotem, ale od prawie 5 lat nie jem mi臋sa, je艣li chodzi o najwi臋ksze zmiany.

Ograniczenie plastiku – do dzisiaj wyprodukowali艣my od 1950 roku ponad 8 mld ton plastiku. Wychodzi tona na mieszka艅ca planety. Zastan贸wmy si臋, co w swojej codzienno艣ci mo偶na zrobi膰, aby ten plastik ograniczy膰 – przyk艂adem s膮 wielorazowe torebki na zakupy, pakowanie jedzenia na wynos do w艂asnego pojemnika, woda z kranu (warszawska kran贸wa jest super!) zamiast butelkowanej.

Segregacja 艣mieci jest must have w domu, a wci膮偶 jednak praktykowana przez niewielk膮 cz臋艣膰 spo艂ecze艅stwa. Innym tematem jest marnowanie 偶ywno艣ci – warto zrobi膰 rachunek sumienia, ile tego jedzenia si臋 marnuje. Tym, co 艣wiat dzisiaj produkuje, mo偶na by obdzieli膰 wszystkich obywateli 艣wiata, a jednak setki milion贸w cierpi膮 g艂贸d. I produkcja 偶ywno艣ci to przecie偶 wykorzystanie zasob贸w naturalnych. Dalej – jedzenie lokalne, sezonowe.

Ograniczanie mi臋sa, dzisiaj ju偶 zwane fleksitarianizmem, a w og贸le przej艣cie na wegetarianizm czy weganizm jest opcj膮 idealn膮 – produkcja mi臋sa, w szczeg贸lno艣ci ta przemys艂owa, jest ogromnym obci膮偶eniem dla klimatu.

Wielkim tematem w ekologii jest temat tzw. fast fashion – kupujemy w sieci贸wkach ciuchy za kilkadziesi膮t z艂otych, tymczasem kto艣 na drugim ko艅cu 艣wiata dosta艂 za prac臋 grosze. Ju偶 nie m贸wi膮c o kupowaniu du偶ych ilo艣ci ubra艅, wyrzucaniu ich po dw贸ch sezonach. To s膮 znowu zasoby naturalne, kt贸re id膮 鈥瀢 b艂oto鈥. A zasoby dane nam przez planet臋 na ca艂y rok, wykorzystujemy ju偶 w po艂owie roku聽 – nazywa si臋 to D艂ugiem Ekologicznym, kt贸ry z biegiem czasu coraz bardziej si臋 zwi臋ksza. Zdrow膮 alternatyw膮 jest zainteresowanie si臋 circular fashion i kupowanie w drugim obiegu lub u marek produkuj膮cych w spos贸b zr贸wnowa偶ony.

Coraz wi臋kszym problemem jest overtourism. Z jednej strony wiele miejsc 偶yje z turystyki, z drugiej, tury艣ci zadeptuj膮 coraz wi臋cej miejsc. Jak rozwa偶nie podej艣膰 do wyboru destynacji? O czym powinni艣my pami臋ta膰, a mo偶e czego艣 unika膰?

Mo偶e unika膰 takich termin贸w na wyjazdy, kiedy jest najwi臋cej turyst贸w? Np. Rzym w lato 馃檪 Nie jest przyjemne ogl膮danie zabytk贸w, gdy stoimy w kilometrowych kolejkach, a ogl膮damy razem z setkami innych w tym samym momencie. I jaka to ostatecznie musi by膰 mord臋ga dla lokals贸w. Filipi艅ska wyspa Boracay radzi sobie ustawieniem limit贸w dziennych na liczb臋 turyst贸w, po tym jak wyspa zosta艂a praktycznie zadeptana, ale jak to wygl膮da w praktyce i czy faktycznie dzia艂a, to ci臋偶ko powiedzie膰.

Inne kraje zakazuj膮 lub ograniczaj膮 wykorzystanie plastiku, niekt贸re wr臋cz nie pozwalaj膮 na wwo偶enie na terytorium, np. plastikowych torebek. Wiele wskazuje na to, 偶e mamy dopiero pocz膮tek overtourismu (np. Barcelon臋 w 2012 r. odwiedzi艂o j膮 27 mln turyst贸w, a w 2016 r. 鈥 ju偶 34 mln), wi臋c my艣l臋, 偶e dla wielu miast i kraj贸w stanie si臋 to pot臋偶nym wyzwaniem.

Kuba jest z natury ekologiczna. Je艣li mamy tam towary z importu, to na pr贸偶no ich szuka膰 w艣r贸d jedzenia – pomijam hotele oczywi艣cie. Co mo偶emy robi膰 jako tury艣ci, by nie szkodzi膰 lokalnej ludno艣ci swoj膮 obecno艣ci, a wr臋cz przeciwnie, by膰 wsparciem i warto艣ci膮 dodan膮?

Korzysta膰 z dobrodziejstw miejsca, do kt贸rego przyjechali艣my, w spos贸b zr贸wnowa偶ony. Je艣膰 lokalne jedzenie, wspiera膰 lokalne biznesy, korzysta膰 z wycieczek lokalnie, kt贸re s膮 etyczne i nie s膮 jedynie jakim艣 haczykiem na z艂apanie turysty, a jednocze艣nie szkodz膮, np. zwierz臋tom, jak chocia偶by w Tajlandii popularne je偶d偶enie na s艂oniach w pierwszym lepszym “rezerwacie s艂oni”. To wymaga te偶 od turyst贸w wi臋kszej 艣wiadomo艣ci, w艂asnej edukacji, poszperania w internecie przed wyjazdem.

Bardzo dzi臋kuj臋 za rozmow臋.

Paulina G贸rska – promotorka ekologicznego stylu 偶ycia. Autorka bloga聽paulinagorska.com.

Komentuje zagadnienia zwi膮zane z ekologi膮, zr贸wnowa偶onym rozwojem i odpowiedzialnym prowadzeniem biznesu. Prywatnie jest szcz臋艣liw膮 matk膮, zawodowo managerk膮 w Wirtualnej Polsce, gdzie rozwija biznes produkt贸w internetowych. W wolnym czasie uprawia jog臋 i rozwija pasje zwi膮zane z ekologi膮. Paulin臋 warto obserwowa膰 na Instagramie: @eko.paulinagorska.

Przydatne linki:

Tutaj mo偶ecie wyliczy膰 szkodliwo艣膰 swojej podr贸偶y i kupi膰 tzw. 鈥瀔redyty w臋glowe鈥. W ten spos贸b niwelujemy wytworzone przez naz CO2.

Na stronie Carbotax.org mo偶na zobaczy膰 ile mieszkaniec danego kraju powinien p艂aci膰 ekopodatku (na Polaka przylada 6$ miesi臋cznie) i mo偶na wnie艣膰 tak膮 op艂at臋.

Filmy edukacyjne o kryzysie klimatycznym:

Czytaj tak偶e:

 

Barbara Stawarz-Garc铆a

Dodaj komentarz