Dziedzictwo UNESCO na Kubie

Kuba to ogromne dziedzictwo – historyczne, kulturowe i przyrodnicze. Nic dziwnego, że wiele miejsc znajduje się na liście dziedzictwa UNESCO oraz stanowi chronione rezerwaty biosfery. Aż 10 miejsc z tej listy odwiedzamy w czasie naszych programów objazdowych Perła Karaibów oraz Plażowanie i Zwiedzanie.

Turystyka dziedzictwa opiera się na aktywnym doświadczaniu miejsca, poprzez które odkrywamy bogactwo regionu, poznajemy jego mieszkańców, mamy szansę dostrzec wyjątkowość dziedzictwa przyrodniczo-kulturowego i piękno krajobrazu. Pozwala nam to być blisko ludzi, ich tradycji, kultury i lokalnej przyrody, a w idealnej sytuacji mieszkańcom uświadamia piękno ich regionu, daje impuls do rozwoju przedsiębiorczości, a także ułatwia budowanie lokalnej tożsamości i współpracy. To nasze marzenie o świadomym podróżowaniu na Kubę i do tego dążymy w czasie każdego wyjazdu.

Taki rodzaj podróżowania ma nawet swoją nazwę – turystyka dziedzictwa (heritage tourism). Jest to podróżowanie w celu poznawania miejsc, przedmiotów kultury materialnej i duchowej oraz działań, które w sposób autentyczny przedstawiają historię oraz wartości kulturowe, zarówno przeszłe jak i teraźniejsze. Dziś w ramach edukacji przed podróżą na Kubę (choć pewnie dla wielu osób już po) przedstawiamy miejsca z bogatej listy UNESCO. Na pierwszej liście dziedzictwo materialne, dalej rezerwaty biosfery i kolejno dziedzictwo niematerialne. Widzicie? Jest tego naprawdę sporo! Kuba to ogromne bogactwo!

Obiekty z listy dziedzictwa UNESCO na Kubie

  1. Zespół zabytkowy w Hawanie i jego system fortyfikacji (1982 rok)
  2. Trynidad (1988 rok)
  3. Valle de los Ingenios (1988 rok)
  4. Valle de Vinales (1999 rok)
  5. Cienfuegos (2005 rok)
  6. Camaguey (2008 rok)
  7. Castillo de San Pedro de la Roca (1997 rok)
  8. Park Narodowy Alejandro de Humboldt (2001 rok)
  9. Park Narodowy Desembarco del Granma (1999 rok)
  10. Krajobraz archeologiczny pierwszych plantacji kawy na południowym-wschodzie Kuby (2000)
  11. Archikatedra Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny w Hawanie

Rezerwaty biosfery UNESCO na Kubie

Rezerwaty biosfery to wyznaczone chronione obszary, które zawierają cenne zasoby przyrodnicze. Rezerwaty biosfery na świecie powstały w ramach działalności m.in UNESCO. Przyroda Kuby nie mogła tutaj nie zostać doceniona. I tak na liście rezerwatów biosfery na Kubie mamy aż sześć obszarów! Oto one, wraz z datą dodania na listę:

  1. 1984: Rezerwat biosfery Sierra del Rosario (1984)

Rezerwat biosfery Sierra del Rosario znajduje się we wschodniej części pasma górskiego Guaniguanico, między prowincjami Pinar del Rio a Hawaną, gdzie można zobaczyć zarówno północne, jak i południowe wybrzeże. Zajmuje powierzchnię 26.686 hektarów.

Rezerwat wykazuje złożoną strukturę geologiczną z dużą różnorodnością skał, które produkują różne i specjalne gleby, które częściowo determinują endemizm flory w krajobrazie.

To tutaj można znaleźć małą orchideę Bletia purpurea, uważaną za symbol tego rezerwatu.

Niektóre części rezerwatu mają pokrycie ze skały serpentynowej, a zamiast lasu występują łąki i kolczaste zarośla kseromorficzne i krzewy. Wciąż z nienaruszonymi specjalnymi cechami, regenerującymi naturalnymi systemami i ekologiczną stacją polową, Sierra del Rosario została oczyszczona z naturalnej pokrywy leśnej, ale wciąż znajdujemy lasy półszlachetne, pagórki, mogostes, czyli samotne ostańce oraz wtórne gatunki odnawiających się lasów, takie jak palma królewska i „yagruma”.

Ponad 5500 osób mieszka w rezerwacie biosfery, które zajmują się głównie rzemiosłem, rolnictwem, hodowlą bydła i zalesianiem. Co więcej, 62 krajowych i 20 zagranicznych naukowców (1998) jest zaangażowanych w badania i monitorowanie w Instytucie Ekologii i Systematyki. Ulepszyli oni zalesianie tropikalne i rolnictwo, lokalną ekotechnologię, opracowując bionawozy zawierające różne mieszanki mikoryz. Promują także wykorzystanie niekonwencjonalnej energii. Istnieje również silny nacisk na edukację ekologiczną społeczeństwa i wyspecjalizowany ekoturystyka. W rezerwacie biosfery, który wtapia się w zbocze wzgórza, zbudowano bardzo dobry eko-hotel – Mokka.

Być może jednym z bardziej interesujących aspektów rezerwatu biosfery jest jego związek z kawą. Było to miejsce pierwszej dużej plantacji w Nowym Świecie, a w rezerwacie biosfery jest jeszcze kilka miejsc, w których istnieją małe samodzielne farmy, a zacieniona kawa jest częścią asortymentu uprawianych produktów. W Buenavista znajduje się duży obszar do suszenia kawy, gdzie techniki i maszyny z XIX wieku są nadal wyjątkowo dobrze zachowane. W połączeniu z meksykańskim rezerwatem biosfery Sierra del Manantlán, dzieli on analogiczne warunki środowiskowe, ale też problemy z zarządzaniem zasobami.

2. Rezerwat biosfery Cuchillas del Toa (1987)

Rezerwat Biosfery Cuchillas del Toa znajduje się na Wielkich Antylach, w północno-wschodniej części Kuby i obejmuje region górski Sagua-Garacoa w Parku Narodowym Aleksandra de Humboldta. Rozciąga się na powierzchni 208 305 hektarów, z czego 6 013 należy do obszaru morskiego.

Cuchillas del Toa jest uważane za jedno z głównych centrów różnorodności biologicznej i endemizmu na Kubie i wyspach Karaibów z deszczowymi lasami górskimi, lasami chmurnymi, do złożonej roślinności przybrzeżnej z namorzynami i rafami koralowymi. System krasowy wielkiej jaskini ziem Moa Head jest jednym z pięciu pomników przyrody w kraju i jednym z wielkich systemów jaskiń we wschodniej części Kuby.

Przy wysokiej różnorodności biologicznej flory i fauny odnotowano 928 gatunków endemicznych, takich jak rodzaj Podocarpus i Dracaena, „klejnoty botaniczne” należące do najbardziej prymitywnych gatunków. Kręgowce jako cieśla królewski (Campephilus principalis), jastrząb wróbla caguarero (Chondrohierax wilsoni) i almiqui (Solenodon cubanus), są one również uważane za gatunki bardzo zagrożone. Również niektóre z najmniejszych gatunków ssaków na świecie znajdują się w rezerwacie.

Na terenie rezerwatu żyje około 18 300 mieszkańców (2002), w 498 społecznościach. Są zaangażowani w leśnictwo, tradycyjne rolnictwo (kawa, kokos i kakao) oraz ekoturystykę. Hodują bydło i biorą udział w poszukiwaniach wydobycia niklu, chromu, żelaza i kobaltu. Działania te miały zwiększony negatywny wpływ na zdolność ekosystemów, co jest jednym z głównych problemów, przed którymi stoi obecnie rezerwat.

3. Peninsula de Guanahacabibes (1987)

Najdalej wysunięty na zachód rezerwarat biosfery ze słynnym ośrodkiem nurkowym Maria la Gorda w prowincji Pinar del Rio. Rezerwat stanowi ponad 100 jezior, które jako teren podmokły oddzielają go od lądu kubańskiego. Rezerwat to również największe i najczystsze pola piasku kwarcowego o czystości 99,8%. 

Dzięki tej trudnej dostępności nie dostali się tutaj Hiszpanie i obszar stanowił przyczółek rdzennej ludność aborygenów. Do dziś znajduje się tutaj 140 miejsce archeologicznych związanych z życiem Guanahatabeyes, bo tak nazywana jest ludność, która zamieszkiwała te tereny.

Guanahacabibes jest rajem do obserwacji ptaków, ale też występują tutaj rzadkie gatunki gadów i płazów. Eksperci uważają również, że 4 z 7 gatunków żółwi morskich żyjących na planecie przeżyły na półwyspie Guanahacabibes. Turystyka przyrodnicza jest główną atrakcją Parku Narodowego o powierzchni 398,26 km2. Obszar ten zamieszkuje 172 gatunki ptaków należących do 42 rodzin, z których 11 jest endemicznych, a 84 migruje. Linia brzegowa zawiera również zachowane rafy koralowe.

Najbardziej wysuniętym na zachód Kuby miejscem jest Cabo San Antonio. Guanahacabibes był miejscem pierwszego na Kubie obozu pracy przymusowej, który rozpoczął się pod koniec 1960 roku.

4. Rezerwat biosfery Baconao (1987)

Rezerwat Biosfery Baconao znajduje się w prowincji Neotropics, w południowo-wschodniej części Kuby, między Santiago de Cuba a prowincją Guantanamo, w tym trzy dobrze określone strefy biogeograficzne: „Meseta de Santiago”, „Sierra de la Gran Piedra” i „Meseta Santa Maria de Loreto”.

Rezerwat obejmuje lasy deszczowe, lasy obłoczne, wiecznie zielony mezofilowy podgórski las oraz wiecznie zielone mikrofylowe przybrzeżne i subbrzeżne krzewy kseromorficzne z lasami sosnowymi i kaktusami kolumnowymi. Przybrzeżne siedliska skaliste i piaszczyste, mangrowe i ekosystemy jaskiniowe są uważane za inne ważne siedliska. Wysoka różnorodność biologiczna flory (1800 zgłoszonych gatunków) i fauny oraz wielu zagrożonych gatunków endemicznych, ponieważ odnotowano nietoperze, pająki i gatunki owadów żyjące w naturalnych jaskiniach (46,6% ornitofauny).

Na terenie rezerwatu mieszka 38 000 osób (2001), które pracuję w turystyce, leśnictwie, hodowli bydła oraz w ekosystemach rolniczych z kawą, owocami i kwiatami ozdobnymi. Rocznie rezerwat odwiedza je około 96 360 krajowych i 275 366 zagranicznych turystów. Dzięki 13 centrom zakwaterowania turystycznego, jednemu muzeum i 3 kempingom w rezerwie prawie 90% populacji korzysta z tej działalności.

Jednym z bardziej interesujących aspektów rezerwatu biosfery jest ważne stanowisko archeologiczne, które wyznaczyło trzy starożytne kultury rodzime: „Siboney”, „Protoagricultor” i „agricultor”. Było to miejsce na plantacjach kawy starożytnych imigrantów (haitańskich i francuskich), które również wpłynęły na lokalne praktyki wprowadzania gatunków roślin do celów leczniczych, spożywczych i ozdobnych.

270 stałych i 80 zagranicznych badaczy uczestniczyło w działaniach badawczych i monitorujących, zarządzanych przez Ministerstwo Nauki, Technologii i Środowiska (CITMA) w kilku laboratoriach badawczych i monitorujących w tym obszarze. Najważniejsze z nich to „Centro Oriental de Ecosistemas y Biodiversidad” (BIOECO).

5. Rezerwat biosfery Ciénaga de Zapata (2000)

Rezerwat biosfery Ciénaga de Zapata położony jest na południowym wybrzeżu Kuby w prowincji Matanzas i zajmuje powierzchnię 628,171 hektarów. Jest to jedno z największych i najważniejszych mokradeł w regionie Karaibów z morską granicą południową. Obszar ten jest klastrowym rezerwatem biosfery z kilkoma podstawowymi obszarami, bardzo cennymi dla ochrony, znajdującymi się w Parku Narodowym Ciénaga de Zapata.

Ten rezerwat pokazuje wielką różnorodność ekosystemów i rodzajów pokrycia terenu, takich jak łąki, lasy namorzynowe, lasy Ciénaga i lasy półlistne, wiecznie zielone lasy przybrzeżne i subbrzeżne; przybrzeżne i subbrzeżne matorrale oraz rafy koralowe z głównymi gatunkami koralowców i przybrzeżnymi lagunami.

Obszar ten to także miejsce populacji krokodyla kubańskiego (Cocodrilus rhombifer) i krokodyla amerykańskiego (Cocodrilus acutus) oraz ptaków, m.in. wielkiego flaminga (Phoenicopterus ruber).

Na terenie rezerwatu mieszka około 9 000 osób, głównie pochodzenia hiszpańskiego. Działalność gospodarcza obejmuje głównie leśnictwo, rybołówstwo, rolnictwo społecznościowe, turystykę, rzemiosło i pszczelarstwo. Turystyka w rezerwanie Cienaga jest bardzo ważna i co roku przyciąga ponad 800 000 ludzi, z korzyścią dla lokalnych społeczności. Region rezerwatu biosfery Ciénaga de Zapata został ogłoszony regionem specjalnym dla zrównoważonego rozwoju. Rezerwat ten jest połączony z Narodowym Rezerwatem Biosfery Rio Lagarto w Meksyku.

6. Rezerwat biosfery Buenavista (2000)

Rezerwat Biosfery Buenavista położony jest na północnym wybrzeżu Kuby, w częściach prowincji Villa Clara, Sancti Spiritus i Diego de Avila, o łącznej powierzchni 313 502 ha. Większa część morska obejmuje rafy koralowe, skaliste i piaszczyste plaże, podczas gdy część naziemna składa się z wiecznie zielonego mikrofilnego lasu przybrzeżnego, lasu namorzynowego i matorral.

Obszar ma wysoką różnorodność biologiczną flory i fauny oraz wiele gatunków endemicznych (20) i zagrożonych. Rezerwat Biosfery Buenavista obejmuje jedenaście głównych obszarów w dwóch parkach narodowych: Caguanes i Cayo Santa Maria  Cayo Las Brujas. Te kluczowe obszary zawierają niezwykłe walory przyrodnicze, historyczne i kulturowe z 35 stanowiskami archeologicznymi i jaskiniami ze sztuką wiejską i malowidłami ściennymi.

Około 25 524 stałych mieszkańców (2001) mieszka w rezerwacie biosfery w czterech miastach i sześciu wsiach wiejskich. Ich główne działania gospodarcze to turystyka, rękodzieło, tradycyjna medycyna, pszczelarstwo, tradycyjne rolnictwo (trzcina cukrowa), rybołówstwo, leśnictwo i rolnictwo lokalne. Turystyka ma znaczny potencjał rozwojowy.
Zachowanie tradycyjnych praktyk wykorzystywania zasobów naturalnych przez społeczności lokalne wzmacnia ich tożsamość kulturową. Wiele programów edukacji ekologicznej realizowanych jest w rezerwacie biosfery. Realizowanych jest kilka krajowych i międzynarodowych projektów naukowych oraz bieżące działania badawcze, w tym parametry hydrometeorologiczne, ochrona plaż, a także charakterystyka i możliwa eksploatacja wody i borowiny na małych wyspach. UNESCO zapewnia wsparcie dla projektu badawczego dotyczącego namorzynów. Rezerwat jest bliźniakiem Narodowego Rezerwatu Biosfery Isla Contoy w Meksyku.

Elementy z listy reprezentatywnej niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO na Kubie:

1. Tumba Francesa

świecki afro-kubański gatunek tańca, śpiewu i perkusji, który powstał na Kubie w prowincji Oriente. Tumba została wprowadzona przez niewolników z Haiti – wówczas francuskiej kolonii znanej jako Saint-Domingue – których właściciele osiedlili się we wschodnich regionach Kuby, po buncie niewolników w latach 90. XIX wieku. Gatunek rozkwitł pod koniec XIX wieku wraz z utworzeniem sociedades de tumba francesa (stowarzyszenia tumba francesa), z których tylko trzy przetrwały (Masón, Yubá, Frenté).

2. Rumba kubańska

Rumba pochodzi z Kuby, ale z tą towarzyską nie ma właściwie nic wspólnego. Rumbę zaczęli tańczyć niewolnicy po… zniesieniu niewolnictwa (1886 rok). Kiedy zaczęli się przenosić do miast i miasteczek z dawnych pól pracy, w naturalny sposób pojawiły się imprezy zbiorcze zwane właśnie rumba. Później do tego pojawiły się instrumenty, a pierwszym z nich było pudło,  w którym importowano dorsza, ze względu na świetną jakość drewna, które słynęło z akustyki.

3. Punto Cubano

Punto guajiro lub punto cubano – lub po prostu punto – to śpiewany gatunek muzyki kubańskiej, sztuka poetycka z muzyką. Stał się popularny w zachodnich i środkowych regionach Kuby w XVII wieku, a jako gatunek umocnił się w XVIII wieku. Pochodzi z Andaluzji i Wysp Kanaryjskich i zintegrował elementy afrykańskie na Kubie.

Punto jest grany przez grupę z różnymi rodzajami gitar: hiszpańską, kubańską, francuską i tiple. Punto odnosi się do użycia kilofu (punteando), a nie do bicia (rasgueado). Istnieją trzy instrumenty perkusyjne: clave, güiro i guayo (również skrobak, ale z metalu). Piosenkarze formują się w zespoły i improwizują swoje linie. Śpiewają lub intonują niezmienną melodię z przerwami między zwrotkami, aby dać śpiewakom czas na przygotowanie następnego wersetu.

4. Las Parrandas w Remedios

Tradycja zapoczątkowana 25 grudnia, by zbudzić śpiących Kubańczyków do kościoła. Ksiądz rozdał dzieciom sztućce oraz garnki i kazał dzieciom biegać po miasteczku i grać najgłośniej jak potrafią, by zbudzić wiernych. Efekt został osiągnięty – Kubańczycy z ciekawości pojawili się w kościele. Las Parrandas do dziś funkcjonują jako wielka zabawa karnawałowa, która zaczyna się już na początku grudnia i trwa do stycznia lub dłużej.

A oto 10 miejsc, które odwiedzamy w czasie wycieczek objazdowych Hola Cuba – Perła Karaibów oraz Plażowanie i Zwiedzanie:

  1. Rezerwat biosfery Cienaga de Zapata (Zatoka Świń)
  2. Dolina Vinales (Valle de Vinales)
  3. Rezerwat biosfery Sierra del Rosario (Soroa)
  4. Zespół zabytkowy w Hawanie
  5. System fortyfikacji Hawany
  6. Archikatedra Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny w Hawanie
  7. Trinidad
  8. Dolina Młynów Cukrowych (Valle de los Ingenios)
  9. Zabytkowe centrum Cienfuegos
  10. Rezerwat biosfery Buenavista (Cayo Santa Maria)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *